Κυριακή, 27 Μαΐου 2012

Κοινωνικά Δίκτυα


      Είναι γεγονός αναμφίβολο ότι στις μέρες μας η κοινωνική δικτύωση αποτελεί έναν νέο τρόπο επικοινωνίας ευρύτατα διαδεδομένο, μια συνδετική δυναμική η οποία παίρνει όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις.
Επί δεκαετίες ο άνθρωπος αναζητούσε τρόπους να αλλάξει την προσωπική του οπτική  σε ό,τι αφορούσε στις κοινωνικές του σχέσεις και το διαδίκτυο στάθηκε το προσφορότερο έδαφος για κάτι τέτοιο, παρέχοντας τεράστιους ιστούς.
Σημαντικό είναι να δούμε κατά πόσο και σε ποιο βαθμό τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να γίνουν πόλοι έλξης μεταξύ των ανθρώπων, για ποιους λόγους κάποιος συμμετέχει σε αυτά, ποιοι δεσμοί συνεργασίας αναπτύσσονται διαδικτυακά και τέλος πόσο επηρεάζεται ο ατομικός αυτοπροσδιορισμός, όταν λειτουργεί ως μέλος ενός ευρύτερου οργανισμού που διαρκώς αλλάζει και παίρνει γιγαντιαίες διαστάσεις.
Οι δεσμοί που αναπτύσσονται στους κοινωνικούς ιστούς, δεσμοί πάντα διαφορετικής φύσης, οικογενειακής, επαγγελματικής ή φιλικής, συνδέουν ομάδες ατόμων με διαφορετικά συναισθήματα, πολιτικές πεποιθήσεις, οικονομική κατάσταση, εξέλιξη και πορεία. Μπορούν να λειτουργήσουν ως αγωγοί ιδεών, αλτρουιστικών πράξεων, σκέψεων, επιθυμιών, καθώς είναι ικανοί να προσδώσουν στον διαφορετικό ορίζοντα ενός άλλου ανάλογες αξίες και να πυροδοτήσουν αλυσιδωτές αντιδράσεις.
Οι βασικοί κανόνες λειτουργίας ενός κοινωνικού δικτύου είναι ο δεδομένος και προαπαιτούμενος δεσμός ανάμεσα στα μέλη μιας ομάδας και η μετάδοση μιας πληροφορίας, η οποία σχετίζεται κυρίως με την ταχύτητα και την αμεσότητα.
Η ανθρώπινη αλληλεπίδραση, ο γρήγορος συντονισμός συναισθημάτων, η ικανότητα της μαζικής αντίδρασης μπορούν να πάρουν επιδημικές διαστάσεις μέσα στο διαδίκτυο και να φορτίσουν ή να αποφορτίσουν ανάλογα μια συγκεκριμένη αντίδραση, είτε θετική είναι αυτή είτε αρνητική.
Ένας ακόμη παράγοντας που επηρεάζεται από τα κοινωνικά δίκτυα είναι το προσωπικό συναίσθημα της ικανοποίησης που πηγάζει από το γεγονός ότι  υπάρχουν «δίπλα» μας άλλοι άνθρωποι, υπάρχουν «φίλοι».  Εικονικοί έστω αλλά ωστόσο φίλοι.  Είναι γεγονός ότι ο άνθρωπος μοιράζεται το εγγενές γνώρισμα της επιζήτησης κοινωνικών σχέσεων, επομένως είναι δεδομένη η ευχαρίστηση που νιώθει στον εικονικό, έστω, κόσμο της φιλίας που αναπτύσσει ο ίδιος μέσα σε ένα πολυοργανικό σώμα όπως είναι κάποιο κοινωνικό δίκτυο.
Στον αντίποδα αυτής της πραγματικότητας που η εικονική διασύνδεση δημιουργεί υπάρχει πάντα το τεράστιο κοινωνικό φαινόμενο των ημερών, το φαινόμενο της μοναξιάς. Η βασική ανάγκη για οικειότητα και κοινωνία σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων και η σύγχρονη αστική κυρίως μοναξιά λειτουργούν ως προωθητική δύναμη διασύνδεσης. Τα άτομα με πολλούς εικονικούς φίλους νιώθουν μειωμένο αυτό το συναίσθημα μια και η εγγύτητα τροφοδοτείται συνεχώς και είναι σαφές ότι ο μοναχικός άνθρωπος τείνει να προσδεθεί πιο σφιχτά στα δίκτυα κοινωνικής διασύνδεσης, περιορίζοντας ταυτόχρονα και άλλες ψυχολογικές καταστάσεις όπως είναι το άγχος, η απόρριψη, ο θυμός, η θλίψη, η κατάθλιψη.
Τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να προσφέρουν ένα εντυπωσιακό ταξίδι στην κατανόηση μιας ύπαρξης, καθώς η κοινωνική φύση ενός ανθρώπου μπορεί να φανερώσει σημαντικές παραμέτρους γι αυτόν. Η πανοραμική οπτική των κοινωνικών σχέσεων μπορεί να γίνει η προϋποθετική αρχή της κατανόησης όλων των συμπεριφορών ενός ατόμου, μιας ομάδας, μιας κοινωνικής τάξης ή ακόμη και ενός  κινήματος και το διαδίκτυο να αποκτήσει έτσι έναν αναπάντεχο ρόλο στις πτυχές της κοινωνικής δικτυακής ανασύνδεσης.           
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι παράλληλα μπορούν να εκδηλωθούν αρνητικές πρακτικές συσπείρωσης. Οι άνθρωποι με τους οποίους μπορεί να έρθει κανείς σε επαφή μπορεί να δρουν ανταγωνιστικά ή να υπαγορεύουν βίαιες και ακραίες συμπεριφορές.
Θα πρέπει λοιπόν να γνωρίζει και να αναγνωρίζει ταυτόχρονα κάποιος όλες εκείνες τις συμβολικές κοινωνικές λειτουργίες που μπορεί ένα μέσο όπως είναι το κοινωνικό δίκτυο να έχει και με αυτές να επηρεάζει τις κοινωνικές ομάδες δικτύωσης.
Τα κοινωνικά δίκτυα είναι πολύπλοκοι, πολυεπίπεδοι και πολεστιακοί οργανισμοί, οι οποίοι ολοζώντανα εξελίσσονται, διογκώνονται, αναπροσαρμόζονται ή περιορίζονται.  Μπορούν να χρησιμοποιηθούν θετικά ή αρνητικά και ο βαθμός στον οποίο θα επηρεάσουν την πορεία μας αποτελεί τον δείκτη πολιτισμού της κοινωνίας μέσα στην οποία αναπτύσσονται. Συχνά ο άνθρωπος συνδεδεμένος σε κάποιο κοινωνικό δίκτυο στερείται αναγκαστικά ένα μέρος της ατομικότητάς του . Τα δίκτυα επηρεάζουν συμπεριφορές, μειώνουν την ατομική σημασία προς χάριν της ομαδικής, μπορούν να γίνουν φορείς μετάδοσης συμπεριφορών με επιδημικές διαστάσεις, ακόμη και να θέσουν περιορισμούς στην εξάπλωση μιας συγκεκριμένης ιδέας, λειτουργώντας προπαγανδιστικά ή προβοκατόρικα. Είναι ιδιαίτερης σημασίας άλλωστε να έχουμε πάντα υπ’ όψιν μας ότι τα κοινωνικά δίκτυα  παρουσιάζουν ένα είδος νοημοσύνης και μπορούν πολύ εύκολα να κατανοούν τη συλλογικότητα και πιθανώς να τη χειραγωγούν, υπαγορεύοντας μαζικές συμπεριφορές.
Η μεγάλη πρόκληση για όλους μας είναι να βρούμε τη χρυσή τομή ανάμεσα στην ατομική και συνδεδεμένη σε κάποιο δίκτυο συμπεριφορά, κατανοώντας ότι πρόκειται για ένα μέσο και όπως συμβαίνει σε όλα τα μέσα τα οφέλη ή οι επιβλαβείς συνέπειες έγκεινται στην προσωπική μας προσέγγιση και χρήση.

         


Τετάρτη, 23 Μαΐου 2012

"Το παραμύθι της βροχής"-Τέσυ Μπάιλα-"Ανάγνωση" της Μίνας Παπανικολάου

Τοποθεσία

"Ανάγνωση" της  Μίνας Παπανικολάου
Το ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ
από τις εκδόσεις ΔΟΚΙΜΑΚΗΣ

Πάντα αγαπούσα τις κερασιές. Μου θύμιζαν τον αγαπημένο μου συγγραφέα και ποιητή, τον  Μενέλαο Λουντέμη. Μου θύμιζαν επίσης και την αγαπημένη μου εποχή, την Άνοιξη και  την αδιαπραγμάτευτη επέλασή της, όσο κι αν οι εποχές στις μέρες μας δύσκολα διαχωρίζονται, κυριολεκτικά και μεταφορικά.
Προκλητικό, λοιπόν, το εξώφυλλο με ώθησε στην ανάγνωση του μυθιστορήματος. Καθηλωτική, διαπεραστική η γραφή που συνάντησα και ποιητικός χειμαρρώδης λόγος. Η πλοκή, παραμυθιού με ρεαλιστικές προεκτάσεις, μύθους, παραδόσεις και ιστορίες ζωής, πλεγμένα αρμονικά. Αναδύονται αρώματα Ανατολής σε κάθε σελίδα του μυθιστορήματος, χωρίς να απουσιάζουν παγκόσμιες αξίες και ιδανικά, αρετές και μικρότητες, όπως συμβαίνει παντού και θα συμβαίνει πάντοτε.
Το κύριο χαρακτηριστικό το μυθιστορήματος είναι η επιμονή και η αφοσίωση της δημιουργού στις αξίες και τα ιδανικά που ανυψώνουν τον άνθρωπο ως είδος που οφείλει να ατενίζει ουρανούς, να τους υπηρετεί στις φωτεινές τους στιγμές, προσδοκώντας την αντανάκλαση αυτής της λαμπρότητας πάνω σε όλα τα πλάσματα.
Οι ανατροπές και οι αντιξοότητες δεν είναι αρκετές να αλλοιώσουν την ποιότητα των πρωταγωνιστών, με γραφή προσανατολισμένη σε υποσυνείδητα μηνύματα ανάτασης κι αφοσίωσης σε κανόνες που ενδεχομένως μοιάζουν-για τα δικά μας δεδομένα- αυστηροί, αλλά έχουν καθορίσει την πορεία του λαού της Ιαπωνίας, διαχρονικά.
Την ίδια στιγμή ο αναγνώστης εντοπίζει, διάσπαρτα στο όλο πόνημα,  στοιχεία της Ελληνικής κουλτούρας κι ενδεχομένως ξαφνιάζεται από τις αναπάντεχες ομοιότητες. Ό λυρικός ήχος της βροχής  και η μυρωδιά του βρεγμένου χώματος, το άρωμα των ανθών της κερασιάς, η αυταπάρνηση, η αφοσίωση, ο πόνος  κι η αγάπη, μήπως δεν είναι σ’ όλο τον κόσμο ίδια; Η απώλεια, η τρόμος κι η απόγνωση, μήπως δεν έχουν παντού και πάντα τους ίδιους αποδέκτες; Εμάς τους ανθρώπους;  Κι αυτό που μοιάζει με μοναδική και προσωπική υπόθεση του καθενός και της καθεμιάς, όταν χαμηλώνουμε τα βλέφαρα κι ανοίγουμε τις καρδιές στους παράλληλους βίους άλλων, δεν βρίσκουμε θραύσματα δικά μας;
Στο Παραμύθι της Βροχής, οι κύκλοι της γνώσης, πλέκουν αόρατους δεσμούς μέχρι να ‘ρθει η στιγμή που κρίνεται ως δέουσα για την πλήρωση των γραμμένων. Κι όσο κι αν, με πείσμα, αποφεύγουμε την φυσική εξέλιξη των πραγμάτων, εκείνα μας προσπερνούν κι απαντούν με θυμοσοφική διάθεση σε όλα μας τα ερωτήματα. Ανοίγουν διάπλατα της πύλες της ψυχής μας κι αιτιολογούν το μέχρι πρότινος αναίτιο δάκρυ έως και την πιο αναίτια χαρά.
Και τότε, οι σιωπές δεν είναι παρά το πρώιμο στάδιο της φλύαρης ευτυχίας, με τις ρωγμές και τις μνήμες που την ομορφαίνουν τόσο πολύ!

Καλοτάξιδο!

Ευχαριστώ πολύ την ποιήτρια και φίλη Μίνα Παπανικολάου για την τόσο εμπεριστατωμένη  κριτική της.

Κυριακή, 6 Μαΐου 2012

ΦΙΛΜ ΝΟΥΑΡ του ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΤΕΦΑΝΑΚΗ



Πολιτική, κατασκοπεία, ρομαντισμός, μεταμφιέσεις και χρήμα, δολοπλοκίες, φόνοι και κυνισμός είναι μόνο μερικά από τα στοιχεία που συνθέτουν το μωσαϊκό ενός χαμένου κοσμοπολίτικου περιβάλλοντος στη Γαλλία των προηγούμενων αιώνων. Το νέο βιβλίο του βραβευμένου στη πεζογραφία με το Διεθνές Βραβείο Καβάφη και με το Prix Mediterranee Entranger για το 2011 Δημήτρη Στεφανάκη είναι ένα έργο υψηλών προδιαγραφών που φιλοδοξεί να μυήσει εκ νέου τον αναγνώστη στην ποιότητα ενός εκλεκτού έργου.
Με αφορμή την αληθινή ιστορία του Βασίλη Ζαχάρωφ, ενός ανθρώπου που διαδραμάτισε έναν εξαιρετικά σημαντικό αλλά και αινιγματικό ρόλο στο παρασκήνιο της Ιστορίας, του μεγαλοεπιχειρηματία και εμπόρου όπλων αλλά αναμφίβολα και ευεργέτη του 20ου αιώνα, ο Στεφανάκης στήνει ένα σκηνικό απίστευτης περιήγησης στη σκοτεινή πλευρά της Ιστορίας και ταυτόχρονα στρέφει με αρκετή διακριτικότητα τον προβολέα της συγγραφικής του δυναμικής τόσο στις συνωμοτικές πρακτικές του ήρωα του όσο και στον έρωτα που σημάδεψε κυριολεκτικά τη ζωή του και ταυτόχρονα προσδιόρισε το μέλλον του.
Μια μυθιστορηματική προσέγγιση στο Ιστορικό γίγνεσθαι των γεγονότων που όπως ο ίδιος γράφει: «προανήγγειλαν την εποχή μας» ξεκινά από τις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου. Παράλληλα, μια θυελλώδη ερωτική σχέση αναπτύσσεται μέσα στο βαγόνι του ιστορικού Οριάν Εξπρές και ο συμβολισμός εντείνεται, την στιγμή που ο αναγνώστης φτάνει στην τελευταία σελίδα του βιβλίου, για να καταλάβει ότι όλη η ζωή του μυστηριώδη Βασίλειου είχε την ίδια ορμή με αυτή που ο γαλάζιος συρμός του 1887 είχε, όταν διέτρεχε επάνω στις ράγες.

 Ο συγγραφέας κάνει μια σημαντική συγγραφική κατάθεση, παρουσιάζοντας έναν άνθρωπο που η μοίρα δεν στάθηκε συνθλιπτική μαζί του. Απεναντίας ο ίδιος κίνησε τα νήματα της Ιστορίας και συγχρόνως καθόρισε την τύχη πολλών ανθρώπων. Και το ερώτημα που πλανάται είναι κυρίως ένα. Τι ακριβώς υπήρξε αυτός ο άνθρωπος; Ήταν ένας απλός ερημίτης μέσα στο γεμάτο φως κόσμο του Παρισιού του δέκατου ένατου αιώνα ή ένας σκιερός ήρωας, ένας παρασκηνιακός πυρπολητής, ένας σκοτεινός συνωμότης που κατάφερε να μετατρέψει σε προσωπικό πλούτο την οδύνη πολλών λαών, σκηνοθετώντας πολέμους και βιαιότητες;
Ο Στεφανάκης δεν απαντά ο ίδιος στο ερώτημα αυτό. Αφήνει τον αναγνώστη του να διαμορφώσει την προσωπική του άποψη, διασφαλίζοντας όμως την αντικειμενική απεικόνιση του ήρωα του, παρουσιάζοντας σε ισόποσες δόσεις όλες τις ανατολές και τις δύσεις της προσωπικότητας του, την ευαισθησία του απέναντι στη γυναίκα που αγάπησε όσο κανένα άλλο ανθρώπινο πλάσμα και την πατρίδα του και παράλληλα αφήνει αχνά να διαφανούν όλες οι συνωμοτικές τακτικές του και ο ρόλος που διαδραμάτισε με απώτερο σκοπό το άνομο κέρδος, πουλώντας όπλα και εκτελώντας ο ίδιος ή σκηνοθετώντας τη δολοφονία πολιτικών προσώπων.
Μέσα από τις αφηγηματικές διαδρομές ενός παλιού αναρχικού του Μιγκέλ Θεραμπόν ο Στεφανάκης αφήνει τον ήρωα του Φιλίπ Τεμπό, τον δημοσιογράφο που αναζητά στοιχεία για τη ζωή και τον έρωτα του Ζαχάρωφ με την παντρεμένη δούκισσα Μαρία Ντελ Πιλάρ να μάθει ποιος πραγματικά υπήρξε ο Ζαχάρωφ και το βιβλίο χωρίζεται έτσι χρονικά στο παρόν του 1939 και στο παρελθόν της σκοτεινής διαδρομής του Ζαχάρωφ από το 1887 έως και το τέλος της ζωής του.
Με αρχιτεκτονικό ιστό την Ιστορία, που συνακόλουθα και αθέατα συνδέει τους αρμούς του έργου,  το Φιλμ Νουάρ πετυχαίνει να λειτουργεί ως ένα γοητευτικό ταξίδι στα άδυτα του κόσμου και οι λέξεις, εντυπωσιακά συναρμολογημένες από τον Στεφανάκη, εξεικονίζουν ένα λόγο λιτό, χαρακτηριστική είναι η έλλειψη πολλών επιθέτων, αλλά ταυτόχρονα εντυπωσιακά ευθύβολο, αποτέλεσμα  της ποιοτικής αισθητικής που τον χαρακτηρίζει.
Αυτό όμως που κυριολεκτικά εντυπωσιάζει τον αναγνώστη του συγκεκριμένου έργου δεν είναι η ομολογουμένως εξαιρετική δομή του, ούτε ο τεράστιος αριθμός πληροφοριών που ο Στεφανάκης συνέλεξε για την τεκμηρίωσή του, αλλά ο τρόπος που ο συγγραφέας κατορθώνει να διαχειριστεί όλες αυτές τις πληροφορίες και να δημιουργήσει μια κινηματογραφική ατμόσφαιρα στο έργο του, χωρίς να κουράσει ή να θεωρηθεί ότι πρόκειται για μια απλή ιστοριογραφική προσέγγιση της εποχής.
Το Φιλμ Νουάρ είναι ένα βιβλίο-ταξίδι. Ένα ταξίδι από εκείνα που λίγοι συγγραφείς μπορούν να κάνουν, αναπαριστώντας μια ολόκληρη εποχή στην παραμικρή λεπτομέρεια της, αναγνωρίζοντας στη λογοτεχνία την αυτόνομη αισθητική ποιότητα της πνευματικής εργασίας. Ο Στεφανάκης έχει αμετάθετο στόχο του την αισθητική ωρίμανση του αναγνώστη του και κοπιάζει πολύ γι αυτό, γεγονός που φαίνεται στην πλούσια βιβλιογραφία που χρησιμοποίησε και η οποία βρίσκεται στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου.
Σημαντικές είναι και οι μουσικές συναντήσεις του κειμένου που ο Στεφανάκης μας προτείνει, δίνοντας έτσι λόγο στη μελωδία να ντύσει το βιβλίο του. Από τον ήχο του Οριαν Εξπρές που βρυχάται ερωτικά στις πρώτες σελίδες του βιβλίου, καθώς ορμά στον προορισμό του, διεισδύοντας στο νεανικό κορμί της υπαίθρου που διασχίζει στον ήχο των κρυστάλλινων ποτηριών που  σπάνε. Και από το «Fantaisie Impromptu» του Σοπέν, μια μελωδία ηρωική και ταυτόχρονα θρηνητική…» που ο δημιουργός του «πριν εκατό χρόνια συνέλαβε μέσα σε λίγες νότες μουσικής την τραγική μοίρα της πατρίδας του» και τους ήχους των όπλων μέχρι την Tempest του Μπετόβεν που αναμιγνύεται με τους ήχους της βροχής ή την άρια Τζιάνι Σκίκι του Πουτσίνι, το κείμενο σημαίνει την ηχητική απόχρωση μιας άλλης εποχής.
Στιβαρό, σοβαρό και απαιτητικό ως ανάγνωσμα το Φιλμ Νουάρ
αντανακλά το συγγραφικό ήθος του δημιουργού του, που λίγους μόλις μήνες μετά τη διεθνή του βράβευση δεν διστάζει να δοκιμαστεί ξανά σε δύσκολα συγγραφικά στοιχήματα.

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός:

Στο Παρίσι του 1939 ο νεαρός Γάλλος δημοσιογράφος  Φιλίπ Τεμπό αναζητά στοιχεία για το παράνομο ειδύλλιο μιας Ισπανίδας δούκισσας και ενός Έλληνα εμπόρου όπλων. Η ζωή του τελευταίου γεννά πολλά ερωτηματικά για την καταγωγή του, τη δράση και την πολιτική επιρροή του. Ποιος ήταν εντέλει ο άνθρωπος που μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο θεωρήθηκε ο πλουσιότερος στον πλανήτη;
Την απάντηση δίνει ο παλιός αναρχικός Μιγκέλ Θαραμπόν. Μέσα από τις διηγήσεις του αναδεικνύεται ένας κόσμος συνωμοσίας, παρασκηνιακής πολιτικής και άνομου κέρδους. Μια κοινωνία σκιών γράφει Ιστορία ερήμην των απλών ανθρώπων, και γεγονότα που σημάδεψαν τον εικοστό αιώνα, όπως η Μικρασιατική Καταστροφή, φαντάζουν εμπνεύσεις ενός αμείλικτου πρωταγωνιστή.
Ο μυστηριώδης Έλληνας δίνει το «παρών» σε κάθε μεγάλη στιγμή: νέα όπλα, αποικιακοί πόλεμοι, πολιτικά σκάνδαλα, μυστικές υπηρεσίες, αγώνας για την αναγέννηση της Ελλάδας. Η σκοτεινή του διαδρομή στις μητροπόλεις του κόσμου φωτίζεται μονάχα από έναν ανεξήγητο πατριωτισμό και το πάθος του για μια γυναίκα…
Μια μυθιστορηματική αναδρομή στα χρόνια που προανήγγειλαν την εποχή μας, όπου ο έρωτας και η Ιστορία, η πολιτική και η κατασκοπεία, ο ρομαντισμός και ο κυνισμός διεκδικούν το δικό τους μερίδιο.