Παρασκευή, 30 Νοεμβρίου 2012

Συνέντευξη στην Έλενα Αρτζανίδου και στο thinkfree.gr


1.Ποιό είναι το στίγμα του τελευταίου σας βιβλίου ;
Στο «Παραμύθι της Βροχής» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δοκιμάκης έγινε μια προσπάθεια να φανεί η σχέση της ασιατικής φιλοσοφίας με τον ελληνικό πολιτισμό γιατί αν και ο ασιατικός πολιτισμός μας φαντάζει τόσο μακρινός στην πραγματικότητα μοιράζεται πολλά κοινά σημεία με τον ελληνικό, όπως τον γνωρίζουμε από την αρχαία Ελλάδα. Μέσα από την ανάγνωση του βιβλίου ανακαλύπτει κάποιος τις ομοιότητες στις αντιλήψεις, στη λαογραφία, στην καθημερινή ζωή, στα έθιμα καθώς και στη φιλοσοφία. Στόχος λοιπόν του βιβλίου έγινε η παρουσίαση, όχι της εξωτικής πλευράς του Ιαπωνικού πολιτισμού, αλλά η πλοήγηση στην κουλτούρα και στη νοοτροπία αυτού του λαού. Η δεύτερη παράμετρος στην οποία κινείται το βιβλίο είναι η έννοια της φιλίας, μιας φιλίας που μοιράζονται δυο άνθρωποι εντελώς διαφορετικοί και που τελικά καθορίζει τη μοίρα τους. Και σίγουρα ένας τρίτος άξονας του βιβλίου είναι η αυτογνωσία. Οι ήρωες επιλέγουν την προσωπική τους φυγή ως το όχημα που θα τους οδηγήσει στην αυτογνωσία, στη ρωμαλέα αυτοδιάθεση, στην πνευματική τους ισορροπία.

2.Πείτε μας πέντε λόγους για να το διαβάσουν οι αναγνώστες.
Το «Παραμύθι της Βροχής» φιλοδοξεί να είναι ένα ταξίδι αυτογνωσίας για κάθε του αναγνώστη, όπως είναι και για την ηρωίδα του. Η Χριστίνα είναι μια αρχαιολόγος που όμως τα σπουδαιότερα ευρήματα θα τα βρει ανασκάπτοντας εσωτερικά τον ίδιο της τον εαυτό. Τις αναμνήσεις της, τις πεποιθήσεις της, τα πιστεύω της. Έτσι αφήνεται να ταξιδέψει με τη
βοήθεια του Ιάπωνα φίλου της στα σοκάκια της προσωπικής της ανασύνθεσης. Με πολύτιμο οδηγό της τη συσσωρευμένη, σε δυο τόσο μακρινούς πολιτισμούς, σοφία της ζωής, όπως υπήρξε στον Ελληνικό πολιτισμό κι όπως επιβιώνει στον Ιαπωνικό. Και με οδηγό επιβίωσης μια μεγάλη φιλία που θα την βοηθήσει να ανακαλύψει το πεπρωμένο της. Παράλληλα το βιβλίο μέσα από την εγκιβωτισμένη ιστορία μιας νεαρής γκέισας, της Χιρόκο, γίνεται ένας οδηγός σε μια απολύτως σαγηνευτική χώρα!

3.Ποιοί ήρωες σας ταλαιπωρούν περισσότερο;
Οι ήρωες κάθε μυθιστορήματος είναι αυτοδύναμοι και συνομιλούν μαζί σου την ώρα της συγγραφής. Σου ζητούν να γράψεις κάτι ή αρνούνται τελικά κάτι που εσύ έχεις στο μυαλό σου κατά την εξελικτική τους πορεία μέσα σε ένα μυθιστόρημα. Είναι ανεξάρτητοι και γι’ αυτό το λόγο γοητευτικοί. Έχω την αίσθηση λοιπόν ότι περισσότερο εγώ τους ταλαιπωρώ με τις προθέσεις μου παρά εκείνοι εμένα.

4.Τι δεν μπορείτε με τίποτε να αποχωριστείτε;
Κυρίως τους δικούς μου ανθρώπους, δυο-τρεις εκλεκτούς φίλους αλλά και τη φωτογραφική μου μηχανή. Η φωτογραφία είναι για μένα ένας άλλος τρόπος εκφραστικής δυναμικής. Είναι εξίσου σημαντική καθώς αποτελεί έναν ακόμη τρόπο να καταγράψω και να καταθέσω σε ένα κομμάτι λευκού χαρτιού όλα όσα νιώθω και έχω ανάγκη να εκφράσω. Η απομόνωση κάποιων λεπτομερειών που συχνά παραμένουν αθέατες γύρω μας και η ανάδειξή τους μέσα από το παιχνίδι με το φως και τις σκιές του είναι μια γοητευτική πρόκληση και μου δίνει νέες δυνατότητες ανασύνθεσης μιας εικόνας.

5.Πείτε μας τρία πράγματα που σας θυμώνουν και τρία που θα θέλατε αμέσως να αλλάξετε στην εποχή μας.
Με θυμώνουν πολλά πράγματα, η μίζερη πραγματικότητα της σύγχρονης Ελλάδας, η ανευθυνότητα και η αδιαφορία των πολιτικών αρχηγών, η ανεργία και κυρίως στους νέους ανθρώπους με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε οικονομικό και συναισθηματικό επίπεδο, η εγκατάλειψη της παιδείας και της υγείας και το ξεπούλημα μιας πανέμορφης χώρας. Παρόλα αυτά είμαι αισιόδοξη και θέλω να φαντάζομαι ότι σύντομα θα βελτιωθεί η κατάσταση και θέματα καίρια, όπως ο πολιτισμός, η παιδεία, η υγεία αλλά και το δικαίωμα για εργασία θα αποκατασταθούν με στόχο την αποκατάσταση πρωτίστως της αξιοπρέπειας μας.

6.Τι μπορεί να προσφέρει η Λογοτεχνία ειδικά σήμερα.
Σήμερα η ελληνική κοινωνία πάσχει καθολικά, ανήμπορη να δεχτεί το τέλος μιας εποχής και την αρχή μιας νέας, απόλυτα υποβαθμισμένης σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο. Και είναι σίγουρο ότι, όπως έχει συμβεί και σε παλαιότερες εποχές, όταν καταφέρει να ξεπεράσει το αρχικό σοκ που της προκάλεσε η διάψευση, τότε θα στραφεί να ζητήσει ελπίδα από τις πνευματικές φυσιογνωμίες, εκείνες που θα είναι ικανές να εμπνεύσουν ξανά τη χαμένη αίσθηση ότι υπάρχει πολιτισμός σ’ αυτόν τον τόπο και μοιραία θα επανατοποθετήσει τα πράγματα, αναζητώντας νέες μορφές κοινωνικής και πολιτισμικής ταυτότητας. Η λογοτεχνία οφείλει να δείξει ότι ο ελεύθερος στοχασμός, εκείνος ο στοχασμός που αναπτύσσεται δυναμικά, παιδαγωγικά και προπαντός με συναίσθηση ευθύνης, μπορεί να γίνει ένα ελεύθερο έδαφος στο οποίο οι ηθικές αξίες μιας ολόκληρης κοινωνίας θα μπορούν τόσο να αναχθούν σε πρωταρχικό μέλημα όσο και να προστατευθούν. Οφείλει, όπως διαχρονικά συνέβαινε να ταχθεί στην υπηρεσία της κοινωνικής της αποστολής και να γίνει το πνευματικό αντιστύλι των ανθρώπων.

7.Σκεφτήκατε ποτέ να εγκαταλείψετε την έκδοση βιβλίων σας και αν ναι γιατί!
Αντιλαμβάνομαι το γράψιμο ως ένα είδος εσωτερικού ρυθμού της ζωής που εξελίσσεται παράλληλα και αλληλένδετα με την πραγματική. Η ελευθερία που αυτός ο ρυθμός υπαγορεύει οδηγεί σε έναν κόσμο, μυστικά υπαρκτό και συχνά αθέατο και το μυθιστόρημα αποτελεί το δικό μου τρόπο να εισβάλλω σ’ αυτόν. Ο Μπόρχες έλεγε ότι: «Το γράψιμο δεν είναι τίποτε άλλο από ένα κατευθυνόμενο όνειρο». Υπό αυτή την έννοια δεν θα μπορούσα ποτέ να σταματήσω να ονειρεύομαι, εκτός από τότε που θα καταλάβω ότι τα όνειρά μου δεν έχουν τίποτε πια να πουν.

8.Ποιο από τα βιβλία που έχετε διαβάσει θα θέλατε να το είχατε γράψει εσείς και γιατί;
Έχω την αίσθηση ότι κάθε βιβλίο που γράφεται μας αρέσει και είναι μοναδικό επειδή ο συγκεκριμένος συγγραφέας το αναδεικνύει με το δικό του τρόπο. Δεν είναι εύκολο για τον καθένα να διαμορφώσει ένα συγκεκριμένο χαρακτήρα κι ύστερα να πλάσει το ύφος και την πλοκή μιας ιστορίας. Πολλά βιβλία έχω θαυμάσει γατί είναι μοναδικά αλλά δεν ξέρω πως θα ήταν αν κάποιος άλλος είχε ασχοληθεί μαζί τους. Άρα, επειδή κάθε θέμα περιμένει τον δικό του συγγραφέα δεν θα ήθελα να το έχω γράψει εγώ όσο κι αν το αποτέλεσμα είναι δελεαστικό. Απομένω με τη μαγεία που αφήνει το έργο έτσι όπως το δούλεψε ο συγγραφέας του.

9.Ο θάνατος έχει θέση στα συγγράμματά σας και πως οι ήρωες σας τον αντιμετωπίζουν;
Με γενναιότητα! Ορισμένοι μάλιστα τον έχουν επιλέξει ως το όχημα της προσωπικής τους διαφυγής. Πως θα μπορούσε άλλωστε να απέχει αφού είναι μέρος της ζωής!

10.Ένα σχόλιο για όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα σήμερα…
Ολόκληρη η κοινωνία σήμερα κλυδωνίζεται μια και το ίδιο το πολιτικό σύστημα είναι η γενεσιουργός αιτία όλης αυτής της κρίσης. Όλα όσα βιώνουμε είναι απαράδεκτα και τραγικά. Βιώνουμε την πλήρη αποδόμηση όλων των κοινωνικών θεσμών και των πολιτικών δικαιωμάτων μας που απαιτήθηκαν δεκαετίες αγώνων για να κατακτηθούν και παράλληλα έχουμε οδηγηθεί στην πλήρη απαξίωση μας από τους κοινοτικούς εταίρους. Η επέμβαση «ξένων» εθνοσωτήρων έχει δημιουργήσει προστριβές και διφορούμενες απόψεις. Ελπίζω και εύχομαι η σημερινή κατάσταση να ξεπεραστεί γιατί πραγματικά οι κάτοικοι της χώρας του πολιτισμού, της δημοκρατίας και της φιλοσοφίας δεν αξίζουν τέτοια μεταχείριση.

11.Πως φαντάζεστε πως θα συνεχίσουμε, αν θέλουμε ένα καλύτερο αύριο;
Η γνώση που βοηθά στην ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας και η συνειδητοποίηση της ρίζας του προβλήματος είναι το κλειδί για την αντιμετώπισή του. Δεν ωφελεί να αποποιούμαστε τις ευθύνες μας. Αρκεί να κατανοήσουμε όλοι τα λάθη μας προκειμένου να ξεφύγουμε από τη μίζερη αλλά τόσο σοβαρή κατάσταση που βρίσκεται η χώρα μας τα τελευταία χρόνια.

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η Χριστίνα, μια ελληνίδα αρχαιολόγος φεύγει σ’ ένα ταξίδι αυτογνωσίας που την οδηγεί στη μακρινή Ιαπωνία. Εκεί θα συναντηθεί με το προσωπικό της πεπρωμένο και μέσα από τα μάτια του Ιάπωνα φίλου της θα καταφέρει να δει πέρα από την επιφάνεια των πραγμάτων όπως εκείνος της υποδεικνύει. Η Χριστίνα ταυτίζει το ταξίδι αυτό με την αυτογνωσία και την ελευθερία με τη γνώση κι όταν πλέον επιστρέψει θα έχει βρει νέους δρόμους αισιοδοξίας για τη ζωή. Η Χριστίνα δεν διαλέγει τη φυγή για να απομακρυνθεί από ό,τι τη βασανίζει όπως αρχικά φαίνεται αλλά ως το όχημα που θα την οδηγήσει στο μοναχικό μονοπάτι μιας ιδιωτικής οδού όπως ο Ελύτης αναφέρει, η οποία θα την οδηγήσει σε προσωπικές της αλήθειες. Η ιστορία της Χριστίνας και της μεγάλης της φιλίας με τον Τοσίο είναι βασισμένη σε αληθινούς χαρακτήρες, ο Τοσίο είναι έτσι όπως ακριβώς περιγράφεται στο βιβλίο, ένας άνθρωπος δηλαδή που έχει κάνει οίστρο της ζωής του τη φιλοσοφία αλλά και τη φιλία και γι αυτό είναι τόσο διαφορετικός.

Σάββατο, 17 Νοεμβρίου 2012

Η αναγνωστική προσέγγιση της Μαρίας Ντότσικα στο Παραμύθι της Βροχής


Το παρακάτω κείμενο έστειλε η καλή φίλη και συγγραφέας Μαρία Ντότσικα και την ευχαριστώ πολύ!!!
 
Λίγες σκέψεις για «Το Παραμύθι της Βροχής»

Το Παραμύθι της βροχής αισθάνομαι ότι είναι μια γραφή που ανιχνεύει την εκπλήρωση του πόθου για την αληθινή ζωή. Οι δρόμοι της συγγραφικής σκέψης φαίνεται πως γλιστρούν στο χθες διαπερνώντας γεωγραφικά και φιλοσοφικά σύνορα, προκειμένου να οδηγήσουν στην κάθαρση και άρα στη λύτρωση τη βασική ηρωίδα, αλλά και να ολοκληρώσουν την πορεία ζωής και δράσης των «παρακείμενων» αυτής ηρώων. Άνθρωποι, σαν εσένα, σαν εμένα, σαν τον καθένα, οσμίζονται ότι η ζωή τούς περιμένει με τις απαντήσεις για τα ερωτήματα και τις αγωνίες τους ή με καλύτερα ερωτήματα εκεί που η τόλμη τους θα τους ταξιδέψει.

Κυρίαρχες δυο γυναίκες, προερχόμενες από διαφορετικούς αλλά ίσως και παρόμοιους κόσμους, συναντούν την αρσενική αφόρμηση για την εσωτερική τους επανάσταση. Στη φαινομενικά ανερμάτιστη πορεία του επαναστατημένου «εγώ» τους, που κατά το μάλλον ή ήττον υπονομεύεται από την αφυδάτωση της ανασφάλειας, συμπορεύονται με την αρσενική μορφή της ασφάλειας. Πώς να μην την αγκαλιάσουν αυτή τη θαλπωρή, αλλά και πώς μετά να μην απομακρυνθούν από αυτή αναγκαστικά για να δοκιμαστούν; Στον ίλιγγο της περιδίνησης, ένα πρόσωπο που δεν «υπάρχει» από την αρχή θα έρθει να διαδραματίσει το ρόλο τού «από μηχανής θεού» μιας αρχαίας τραγωδίας. Και όταν τελειώνει ο εφιάλτης, η ελπίδα της ζωής μέσα στην καταστροφή θα ξεκινήσει για νέα πατρίδα.

Στους παράδρομους της αφήγησης πρόσωπα, που επηρεάζουν τη ζωή αυτών των γυναικών, έρχονται για να αναμετρηθούν με το δίκαιο και το άδικο, το ηθικό και το ανήθικο, έτσι που κάποια να νικήσουν ως άνθρωποι και κάποια να ηττηθούν, επειδή επέλεξαν το δίκαιο της πυγμής αντί την ευγένεια του ήθους. Μέσα σε αυτά η φωνή που δεν βλέπει αλλά «βλέπει», με τη δική της επανάσταση, πρόλαβε να σώσει την αλήθεια. Τότε επαληθεύεται ότι όχι μόνο οι σοφοί, οι μύστες της ζωής, αλλά και οι άνθρωποι τους οποίους η ζωή εξώθησε στο περιθώριο, λυτρώνονται με την ανακάλυψη της σοφίας της.

Το νήμα της σύνολης μυθιστορίας, ανέλπιστα προφητικός μίτος, ανάγει τους καρπούς των προσωπικών βιωμάτων σε μηνύματα - εικόνες της ζωής του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος. Με λέξεις που καλαίσθητα αγκαλιάζουν την αλήθεια των εννοιών, γυρίζει τη ματιά μας στο καλειδοσκόπιο του καλού και του κακού, του ωραίου και του άσχημου, για να καταλήξει στην ανάδειξη της αληθινής εσωτερικής ομορφιάς του ανθρώπου. Η επίγευση του βιβλίου πλημμυρίζει τις αισθήσεις του αναγνώστη, όταν η ανάγνωσή του τον ακολουθεί για μέρες, για όσο χρειάζεται ο νους του να αφουγκραστεί τη φόρτιση που διέπει τη συγγραφέα. Τότε τα φαναράκια των εικόνων, τα καμπανάκια των ήχων, τα άνθη της κερασιάς ή και της αμυγδαλιάς, ο απόηχος της σκαπάνης και της βροχής, η τρικυμία του αισθήματος και της καταστροφής, η ηρεμία του στοχασμού και της σωτηρίας τού δείχνουν ότι στην Ελλάδα, στην Ιαπωνία και σε όλον τον κόσμο όλοι και όλα είναι ένα. Και αυτό είναι το αληθινό παραμύθι για την ανθρωπότητα…

 

 

Παρασκευή, 2 Νοεμβρίου 2012

Τέσυ Μπάιλα: «Το παραμύθι της βροχής»…του Θεοχάρη Παπαδόπουλου

«Το μόνο που απαιτείται είναι να αφήσεις τα μάτια της ψυχής σου να ανοίξουν διάπλατα για να δουν τα μυστικά που συνδέουν τους ανθρώπους όταν αποφασίσουν να πετάξουν από πάνω τους τα γεωγραφικά τους όρια και τότε θα αντιληφθείς ότι οι άνθρωποι είναι παντού τόσο όμορφοι και τόσο ίδιοι, είτε μιλούν μια κοινή γλώσσα είτε όχι. Καμιά φορά αλλάζουν μόνο το χρώμα ή οι συνήθειες. Τα υπόλοιπα όμως είναι ολόιδια και οι άνθρωποι παντού μοιράζονται τις ίδιες αγωνίες, τα ίδια λάθη, τις ίδιες σκέψεις. Φτάνει μόνο να ξέρει να δίνει ο ένας το χέρι στον άλλον, σε μια ιερή χορογραφία συναδέλφωσης»
http://www.dimoi-news.gr/article_read.php?id=29168

Ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα, που έχει ο άνθρωπος είναι και αυτό του σκοπού για τον οποίο βρέθηκε στη ζωή. Σε αυτό το ερώτημα υπάρχουν δυο αντικρουόμενες απόψεις: Η πρώτη άποψη υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος είναι ταγμένος σε κάποιο σκοπό, ότι ένα αόρατο χέρι τον προορίζει και τον οδηγεί και ότι οι αποφάσεις του είναι προκαθορισμένες, έστω και αν ο ίδιος δεν το έχει συνειδητοποιήσει. Η δεύτερη άποψη υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος καθορίζει τη μοίρα του, σύμφωνα με τις αποφάσεις, που παίρνει. Όμως, οι αποφάσεις είναι δικές του, είναι συνειδητές και τα αποτελέσματα βγαίνουν από τις πράξεις του, στις δεδομένες κοινωνικές συνθήκες.

Τέτοιες σκέψεις μας έρχονται στο νου, διαβάζοντας το βιβλίο της Τέσυ Μπάιλα: «Το παραμύθι της βροχής». Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα, όπου η συγγραφέας, μέσα από δαιδαλώδεις περιπέτειες και περιγραφές αφήνει να φανεί ότι ισχύει η πρώτη άποψη, δηλαδή, ότι ένα αόρατο χέρι καθορίζει τις αποφάσεις μας, τις πράξεις μας, αλλά και τα αποτελέσματα, που προκύπτουν από αυτές. Ανεξάρτητα από το αν συμφωνούμε ή όχι με την παραπάνω άποψη, θα πρέπει να τονίσουμε το λογοτεχνικό ύφος της αφήγησης, τον ρέοντα λόγο, την πολύ ενδιαφέρουσα πλοκή και τις ζωντανές περιγραφές. Εξάλλου, η ίδια η συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου της ξεφεύγει από την άποψη, που κυριαρχεί στο έργο της, γράφοντας: «Μόνοι ή με τους συνεπιβάτες μας. Σʼ αυτό το ταξίδι είμαστε μόνοι ή μαζί τους, αλλά πάντως εμείς διαλέγουμε.»

Περνώντας μέσα από τις σελίδες του μυθιστορήματος της Τέσυ Μπάιλα: «Το παραμύθι της βροχής», ταξιδεύουμε στη μακρινή Ιαπωνία, όπου η συγγραφέας μας περιγράφει τον γιαπωνέζικο πολιτισμό και την ιαπωνική φιλοσοφία σε σύγκριση με την ελληνική. Συναντάμε γκέισες, που λικνίζονται σε λάγνους χορούς, ειδυλλιακά τοπία με ανθισμένες κερασιές, ήχους από παραδοσιακά όργανα της Ιαπωνίας. Όμως, είναι όλα όμορφα και ειδυλλιακά, όπως φαίνονται; Πίσω από τη μάσκα της γκέισας, κρύβεται η καταπιεσμένη γυναίκα, που έχει κι εκείνη δικαίωμα στον έρωτα και στη μητρότητα, όπως κάθε άλλη γυναίκα και τα διεκδικεί ακόμα κι αν γνωρίζει πως αυτό θα είναι η καταστροφή της.

Θα πρέπει να τονίσουμε ότι ένα μέρος της πλοκής του μυθιστορήματος, διαδραματίζεται στη Φουκουσίμα. Ο σεισμός των εννιά ρίχτερ, που περιγράφεται, οι ανεπανόρθωτες καταστροφές στα πυρηνικά εργοστάσια, κάνουν το έργο τραγικό, αν σκεφτεί κανείς ότι το μυθιστόρημα ολοκληρώθηκε το Σεπτέμβρη του 2010, αρκετούς μήνες πριν την αληθινή καταστροφή της Φουκουσίμα τον Μάρτη του 2011, γεγονός, που αναφέρει και η ίδια η συγγραφέας στον πρόλογο του βιβλίου της.

Θα κλείσουμε αυτό το υπέροχο ταξίδι, που μας χάρισε η Πειραιώτισσα συγγραφέας Τέσυ Μπάιλα, στο μυθιστόρημα «Το παραμύθι της βροχής», παραθέτοντας ένα απόσπασμα με διεθνιστικό μήνυμα για τη συναδέλφωση των λαών: «Το μόνο που απαιτείται είναι να αφήσεις τα μάτια της ψυχής σου να ανοίξουν διάπλατα για να δουν τα μυστικά που συνδέουν τους ανθρώπους όταν αποφασίσουν να πετάξουν από πάνω τους τα γεωγραφικά τους όρια και τότε θα αντιληφθείς ότι οι άνθρωποι είναι παντού τόσο όμορφοι και τόσο ίδιοι, είτε μιλούν μια κοινή γλώσσα είτε όχι. Καμιά φορά αλλάζουν μόνο το χρώμα ή οι συνήθειες. Τα υπόλοιπα όμως είναι ολόιδια και οι άνθρωποι παντού μοιράζονται τις ίδιες αγωνίες, τα ίδια λάθη, τις ίδιες σκέψεις. Φτάνει μόνο να ξέρει να δίνει ο ένας το χέρι στον άλλον, σε μια ιερή χορογραφία συναδέλφωσης.»









Θεοχάρης Παπαδόπουλος
02-11-2012


Γλωσσικοί σταθμοί της ελληνικής γλώσσας




ΠΗΓΗ http://www.alphastamps.gr
από το thinkfree.gr  http://www.thinkfree.gr/opinions/%CE%B3%CE%BB%CF%89%CF%83%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%B8%CE%BC%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%B3%CE%BB%CF%8E%CF%83

Γράφει η Τέσυ Μπάιλα / tbailavaila@yahoo.gr

Αν οι λέξεις αποτελούν το όργανο της διάνοιας και το όχημα σε μια πορεία προς την κατάκτηση της γνώσης, η γλώσσα η ελληνική αποτέλεσε το παλλάδιο ενός μεγάλου πνευματικού ορίζοντα.

Η ελληνική γραφή, με τη μορφή αλφαβήτου, εμφανίζεται στα τέλη του 8ου αιώνα και από τότε αποτελεί μιαν αδιάσπαστη κληρονομιά μέχρι τις μέρες μας, η εξελικτική πορεία της οποίας συνιστά αντικείμενο ιδιαίτερης μελέτης.

Με αφετηρία την ομηρική γλώσσα στα έπη βλέπουμε ότι η αρχαία Ελληνική γλώσσα παρουσίαζε διαφορές. Διακρινόταν σε διαλέκτους τα κύρια χαρακτηριστικά των οποίων συνιστούσαν τρεις βασικές ομάδες ελληνικών διαλέκτων: την Ανατολική ομάδα, με χαρακτηριστικό κορμό την Ιωνική-Αττική που μιλούσαν στα πόλεις της Ιωνίας, στις Κυκλάδες και στην Αττική. Την Κεντρική με κυριότερες διαλέκτους τηνΑρκαδοκυπριακή σε Αρκαδία και Κύπρο, και την Αιολική σε Θεσσαλία, Βοιωτία, Λέσβο και Αιολία, και τέλος τη Δυτική με κύρια διάλεκτο τη Δωρική έτσι όπως τη μιλούσαν στη Θήρα, Κρήτη, Δωδεκάνησα Στερεά, Πελοπόννησο, παράλια της Μ. Ασίας και στη Μήλο. Στα αίτια αυτού του διαλεκτικού κατακερματισμού, ο οποίος αποτελεί ουσιαστικά τον πρώτο σταθμό στη εξελικτική πορεία της ελληνικής γλώσσας, θα πρέπει να συμπεριληφθούν: η διαμόρφωση του γεωγραφικού χώρου, η διαδοχική εμφάνιση και διασπορά των ελληνικών φύλων και η πολιτική απομόνωση των πρώτων οικιστικών κέντρων. Όλα αυτά συνέτειναν στη δημιουργία ενός είδους γλωσσικού μωσαϊκού αφού οι πόλεις-κράτη διαμόρφωσαν το δικό τους αλφάβητο, με τοπικές ιδιομορφίες και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Είναι μεγάλης σημασίας να αναφερθεί με ποιο τρόπο οι διάλεκτοι που διαμορφώθηκαν επηρέασαν τον λογοτεχνικό λόγο. Στην αρχαία Ελλάδα, ο πεζός και ο ποιητικός λόγος δημιουργείται στη διάλεκτο της περιοχής όπου πρωτοεμφανίστηκε και καλλιεργήθηκε, γεγονός που αποτελεί φαινόμενο στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Έτσι λοιπόν, πρώτοι οι Ίωνες δημιουργούν το έπος και μερικά είδη της λυρικής ποίησης όπως η ελεγεία. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι όποιος επιθυμεί να γράψει έπος, από το δεύτερο μισό του 8ουαιώνα και μετά, οφείλει να το κάνει στην ιωνική γλώσσα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό του Ησίοδου, ο οποίος αν και μητρική γλώσσα έχει την αιολική διάλεκτο, γεννημένος στη Βοιωτία, γράφει στην Ομηρική γλώσσα το δικό του έπος. Αυτό που είναι αξιοσημείωτο όμως είναι ότι αυτός ο περιορισμός είναι υποχρεωτικός για κάθε λογοτεχνικό είδος ανεξάρτητα από το γεγονός ότι αυτός που το γράφει μπορεί και να μιλήσει τη διάλεκτο αυτή.

Αντίστοιχα, τον 7ο αιώνα, οι Δωριείς καλλιεργούν τη χορική ποίηση και το ειδύλλιο ενώ οι Αιολείς τη μελική ποίηση, τον 6ο οι Ίωνες την ιστοριογραφία, και τέλος τον 5ο αιώνα, στην Αττική καλλιεργούνται τα δύο είδη του δράματος, η τραγωδία και η κωμωδία και λίγο μετά η ρητορεία και βεβαίως η φιλοσοφία.

Ο Ηρόδοτος λοιπόν γράφει τις Ιστορίες του στην Ιωνική διάλεκτο παρόλο που ο ίδιος έχει γεννηθεί στην Αλικαρνασσό και η μητρική του διάλεκτος είναι η Δωρική. Η μελική ποίηση πάλι αναπτύχθηκε στην Λέσβο με τη Σαπφώ γι αυτό από τότε και μετά όποιος γράφει μελική ποίηση χρησιμοποιεί τη δωρική διάλεκτο και συγκεκριμένα τη λεσβιακή. Την αττική διάλεκτο χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης γεννημένος στα Στάγειρα, ενώ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και εκείνο του δράματος, όπου οι τραγικοί ποιητές χρησιμοποιούν την αττική διάλεκτο εμπλουτισμένη όμως με δωρικά στοιχεία στα χορικά και ιωνικά στα διαλογικά τμήματα των έργων τους.

Ωστόσο ανάμεσα στις διαλέκτους αυτές και από τον 4ο αιώνα είχε αρχίσει να διαφαίνεται το φαινόμενο της εξάπλωσης της αττικής διαλέκτου. Η Αθήνα είχε γίνει ήδη η πιο σημαντική πόλη-κράτος με αποτέλεσμα η γλώσσα της να εξαπλωθεί πέρα από τα γεωγραφικά της όρια.

Η γλώσσα των Αθηναίων είχε ιδιαίτερο κύρος αφού κυριαρχούσε στον ελληνόφωνο κόσμο, ήταν η γλώσσα του Ομήρου αλλά και των πλούσιων πόλεων της Μ. Ασίας, απ΄ όπου κατάγονταν οι σοφοί του αρχαίου κόσμου, ο Θαλής, ο Ηράκλειτος και ο Ηρόδοτος. Έτσι η ισχυρή αττική διάλεκτος άρχισε να επεκτείνεται και έφτασε να υιοθετηθεί από τους Μακεδόνες βασιλείς και να γίνει επίσημη γλώσσα του Μακεδονικού κράτους. Κατάφερε να γίνει η Κοινή γλώσσα του ελληνόφωνου κόσμου και αυτή η εξέλιξη αποτέλεσε και το δεύτερο μεγάλο σταθμό στην πορεία της. Η αλλαγή αυτή θα μπορούσε χρονικά να εντοπιστεί στα χρόνια του Μ. Αλεξάνδρου περί το 300π.Χ.,όπου η χρήση της διαδόθηκε τόσο πολύ καθιστώντας την ελληνική γλώσσα ένα είδος «διεθνούς» γλώσσας και διήρκησε μέχρι τον 6ο μ.Χ. αιώνα. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου εξάπλωσαν τη χρήση της Κοινής μέχρι Αίγυπτο και Ινδία, φέρνοντας τη κοντά σε άλλους πολιτισμούς.

Με βάση την αττική διάλεκτο δημιουργήθηκε η Κοινή Ελληνιστική, οι άλλες διάλεκτοι σταδιακά θα εκπέσουν σε μαρασμό, εξαφανίστηκαν οι διαλεκτικές επιγραφές μετά τον 4ο αιώνα π.Χ., και αργότερα έγινε η βάση της Βυζαντινής γλώσσας και πολύ μετά της Νέας Ελληνικής. Πολύ σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι η Κοινή γλώσσα χρησιμοποιήθηκε τόσο στον προφορικό λόγο όσο και στον γραπτό, επίσημο ή μη. Δεν υπάρχει πια ο διαχωρισμός προφορικών και λογοτεχνικών διαλέκτων, γεγονός που θα ενισχυθεί από την εμφάνιση του χριστιανισμού, της νέας θρησκείας η οποία θα ενστερνιστεί την Κοινή και θα την διαδώσει με τη διδασκαλία του στις λαϊκές μάζες. Ο ίδιος ο όρος Κοινή από μόνος του, όρος ο οποίος αποδόθηκε στη γλώσσα από τους ίδιους τους αρχαίους, αποδεικνύει τη σημασία της επικράτησης ενός γλωσσικού εργαλείου ικανού να φέρει τόσο κοινωνικά όσο και οικονομικού χαρακτήρα οφέλη. Έτσι η Κοινή γίνεται το μέσο εκείνο που θα καλύψει τις ανάγκες ενός κράτους αποτελούμενου από πολλές φυλές που μιλούσαν πρωτύτερα άλλες γλώσσες. Αρκετές αλλαγές στην αττική διάλεκτο δημιούργησαν την Κοινή, η οποία υιοθετήθηκε ως η επίσημη γλώσσα του βυζαντινού κράτους, αλλαγές τόσο στη φωνητική, όσο και στη μορφολογία, τη σύνταξη και τη σημασία μερικών λέξεων, ενώ αρκετά είναι τα μεταφραστικά δάνεια που προέκυψαν. Πολλές νέες λέξεις εισήχθησαν κυρίως από τα αιγυπτιακά, τα σημιτικά και κυρίως τα λατινικά.

Από τον 1ο αιώνα π.Χ. εμφανίζεται το κίνημα του Αττικισμού, όταν λόγιοι της εποχής άρχισαν να διδάσκουν και να γράφουν επιλέγοντας γλωσσικά την αρχαΐζουσα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό των ιστορικών Προκόπιου και Αγαθία, οι οποίοι γράφουν τα έργα τους χρησιμοποιώντας τη γλώσσα του Θουκυδίδη. Αυτό θα οδηγήσει σε μια διάσχιση στη γλώσσα ανάμεσα στη γλώσσα του γραπτού και του προφορικού λόγου. Η αντίθεση αυτή θα γίνει ακόμη μεγαλύτερη τον 2ο και 3ο αιώνα καθώς ο χριστιανισμός που έχει εμφανιστεί χρησιμοποιεί την Κοινή στην προσπάθειά του να καταπολεμήσει ο,τιδήποτε άλλο ως ειδωλολατρικό. Ο χριστιανισμός υιοθετεί την Κοινή γλώσσα με αποτέλεσμα να γίνει το όχημα μεταφοράς της διδασκαλίας του στα πλατιά στρώματα των μαζών. Ορόσημο στάθηκε η μετάφραση σε αυτήν των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης, η γνωστή μετάφραση των Εβδομήκοντα, όπως επίσης και το γεγονός ότι στην Κοινή Αλεξανδρινή γράφεται στα ελληνικά, κείμενα πηγές για τον προφορικό λόγο της εποχής ενώ οι Απόστολοι χρησιμοποιούν αυτή τη γλώσσα για να διδάξουν τη νέα θρησκεία και με τους τρεις ιεράρχες, στοιχεία της αρχαίας ελληνικής παιδείας προσχωρούν στη νέα θρησκεία, με αποτέλεσμα ο αττικισμός να καθιερωθεί ως επίσημη εκκλησιαστική γλώσσα.

Επόμενος σταθμός στην εξελικτική πορεία τα Μεσαιωνικά Ελληνικά, τα ελληνικά της περιόδου που διαρκεί έντεκα αιώνες και χωρίζεται σε πρώιμη και όψιμη περίοδο. Πολλά είναι τα δάνεια από τη λατινική γλώσσα μια και είναι η επίσημη γλώσσα. Από την εποχή του Ιουστινιανού όμως, (527-565μ.Χ), τα ελληνικά κυριαρχούν στην ανατολή, εισάγονται στη γλώσσα της διοίκησης, οι νόμοι γράφονται στην ελληνική και σταδιακά το κράτος εξελληνίζεται γλωσσικά. Κι ενώ στο λεξιλόγιο παρουσιάζονται αλλαγές στη σημασία κάποιων αρχαίων λέξεων και εμφανίζονται νέες καταλήξεις, παράλληλα εισάγονται λέξεις από λαούς που εκχριστιανίζονται όπως Σλάβοι, Αλβανοί, Σέρβοι, Βούλγαρο, Ρουμάνοι, Ρώσοι και Αρμένιοι.

Η όψιμη περίοδος των μεσαιωνικών ελληνικών είναι η περίοδος όπου αρχίζουν να διαφαίνονται τα χαρακτηριστικά της νεοελληνικής γλώσσας μέσα από τα κείμενα που έχουμε ως πηγές. Παρόλο που οι βυζαντινοί εξακολουθούν να γράφουν σε αρχαΐζουσα και τα κείμενά τους συχνά είναι αρκετά δυσνόητα, υπάρχουν πολλά κείμενα γραμμένα στον προφορικό λόγο τα κείμενα της δημώδους λογοτεχνίας.

Τα νέα ελληνικά συνεχίζουν να εξελίσσονται και να παίρνουν μορφή σε όλη τη χρονική περίοδο της τουρκοκρατίας, περίοδος που αποτελεί έναν ακόμα μεγάλο σταθμό στην εξέλιξή της. Πολλά κείμενα υπάρχουν από την περίοδο αυτή. Πολλές λέξεις εισήχθησαν από την τουρκική παρόλο που οι πρώτοι αιώνες έχουν ως χαρακτηριστικό μια παρακμή στην παιδεία, την έλλειψη επικοινωνίας και την απομόνωση. Παράλληλα μια σειρά ιδιωμάτων και διαλέκτων διαμορφώνεται καθώς κάποιες ελληνόγλωσσες περιοχές είναι υπό την κατοχή άλλων κατακτητών, Φράγκων και Βενετών. Έτσι στην Κρήτη για παράδειγμα, κτήση των Βενετών παρατηρείται μια λογοτεχνική παραγωγή με πιο γνωστό έργο το ποίημα του Κορνάρου Ερωτόκριτος.

Από την άλλη η εμφάνιση του Δημοτικού τραγουδιού που βρίσκεται να «ακροβατεί» από τη μια στο Βυζάντιο και από την άλλη στη τουρκοκρατία παρουσιάζει μια γλωσσική απελευθέρωση που φαίνεται ότι προέκυψε από τη νέα τάξη πραγμάτων.

Ήδη το γλωσσικό πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί αποκτά μεγάλες διαστάσεις και επηρεάζει αρνητικά τη παιδεία του Έλληνα. Η προφορική γλώσσα εξελίσσεται συνεχώς και απομακρύνεται από την αρχαΐζουσα όλο και περισσότερο. Η διαμάχη που θα επακολουθήσει στο περίφημο γλωσσικό πρόβλημα, που όμοιό του δεν υπήρξε αλλού, θα οδηγήσει στην ανοιχτή ρήξη με τον αρχαϊσμό, ιδιαίτερα στα χρόνια του νεοελληνικού διαφωτισμού, όταν λόγιοι και μορφωμένοι άνθρωποι θα προσπαθήσουν να «ξυπνήσουν» πνευματικά το υποδουλωμένο έθνος με τη διάδοση της παιδείας με τον Κοραή να «καθαρίζει» το γλωσσικό εργαλείο του λαού και θα κορυφωθεί με το κίνημα του δημοτικισμού τον 19ο-20ο αιώνα.