Οκτώ χρόνια μετά το θάνατο του Αντώνη Σαμαράκη και σαν φόρο τιμής στη μνήμη του, αναδημοσιεύω ένα μικρό άρθρο που είχα γράψει και είχε δημοσιευθεί πέντε μόλις μέρες πριν το θάνατό του σε τοπική εφημερίδα του Πειραιά με τίτλο:
ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΕΛΠΙΣ Σ' ΕΝΑ ΛΑΘΟΣ ΚΟΣΜΟ
Στη μεταπολεμική ελληνική πεζογραφία η εμφάνιση του λογοτέχνη και ανθρωπιστή Αντώνη Σαμαράκη πραγματοποίησε μια τομή τόσο βαθιά, ώστε η εξελικτική της πορεία άλλαξε έκτοτε εντελώς προσανατολισμό.
Ο Αντώνης Σαμαράκης γεννήθηκε στις 16 Αυγούστου του 1919, παιδί του Ευρυπίδη και της Αδριανής Σαμαράκη. Από την ηλικία των 10 ετών άρχισε να γράφει ποιήματα. Το 1941 αποφοίτησε από τη Νομική σχολή Αθηνών, ενώ ήδη από το 1935 είχε αρχίσει να εργάζεται στο Υπουργείο Εργασίας, έως τη στιγμή που υπέβαλλε την παραίτησή του το 1963. Ως εκπρόσωπος της Ελλάδας πήρε μέρος σε πολλές διεθνείς διασκέψεις στην Κωνσταντινούπολη, στο Στρασβούργο το 1960, στη Γενεύη το 1962. Δεδηλωμένος πολέμιος της πολιτιστικής και ανθρωπιστικής κατάρρευσης που ακολούθησε τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1954 με τη συλλογή διηγημάτων ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΕΛΠΙΣ, μια κραυγή διαμαρτυρίας απέναντι στο κραυγαλέο αδιέξοδο που σχηματιζόταν στον κόσμο και που η συνείδησή του δεν μπορούσε να αποδεχθεί.
Ο Σαμαράκης έγινε με το έργο του ένας σύγχρονος Διογένης που αναζητούσε την ελπίδα, την ανθρωπιά, την εξαργύρωση μιας εσωτερικής επιταγής, την καθιέρωση ενός άγραφου νόμου ηθικής ακαιρεότητας στο ήθος του μεταπολεμικού ανθρώπου.
Το 1961 ακολούθησε η σειρά διηγημάτων με τίτλο ΑΡΝΟΥΜΑΙ. Το 1959 το μυθιστόρημα ΣΗΜΑ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, για να αποσπάσει διθυραμβικές κριτικές από τους Άγγελο Τερζάκη, Άρθουρ Καίσλερ, Άλκη Θρύλο, Γιάννη Μπεράτη, Λουίς Μπουνιουέλ, Γκράχαμ Γκρην, Παντελή Πρεβελάκη και Ευάγγελο Παπανούτσο.
Το 1965 θα εκδόσει όμως το περίφημο έργο του ΤΟ ΛΑΘΟΣ, με το οποίο θα κερδίσει εκτός από εξαιρετικές κριτικές και το Έπαθλο Κώστα Ουράνη και το Βραβείο Μυθιστορήματος των 12. Πρόκειται για ένα έργο σταθμό για το οποίο, τόσο από τον Ελληνικό χώρο όσο και από τον Διεθνή, ονόματα μεγάλου βεληνεκούς συμφώνησαν ότι είναι ένα αριστουργηματικό έργο.
Έπειτα ακολούθησε το έργο του Η ΖΟΥΓΚΛΑ το 1966, και ΤΟ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟ το 1973, το οποίο περιέχει βιωματικά στοιχεία του συγγραφέα από την περίοδο της χούντας.Και πολλά χρόνια αργότερα το αυτοβιογραφικό του έργο 1919- και ΕΝ ΟΝΟΜΑΤΙ το 1999.
Ο Αντώνης Σαμαράκης είναι ο συγγραφέας που γνώρισε τη διεθνή επιτυχία, με γλώσσα λιτή, απλή, γοητευτική όμως και άμεση, που δεν πλατυρρημονεί αλλά με λόγο κοφτό που συχνά μοιάζει με προφορικό βάζει βαθιά το νυστέρι του στο ναρκωμένο σώμα της κοινωνίας και γίνεται οδηγός σε έναν αγώνα ενάντια σε όλους όσοι φαλκιδεύουν ιδανικά. Ο Σαμαράκης παρέμεινε πάντα δυσήνιος και αμείλικτος κατήγορος με ένα λόγο περιφλεγή και αείρωο, ταγμένο στην αισθητική της σμίλευσης χαρακτήρων άμεσων και καθημερινών, βαθύτατα γνήσιων όμως που αγωνίζονται να αντιταχθούν στο συμβιβασό, κάθε είδους, ασυμβίβαστους που διψούν για αξιοπρέπεια και ελευθερία, ελεύθερους που αγωνίζονται για την ανθρωπιά, ανθρώπους που οραματίζονται ένα νέο κόσμο ηθικής ακαιρεότητας και ισορροπίας σε έναν κόσμο που όπως ο ίδιος γράφει είναι " γεμάτος ιδεολογίες και γυμνός από ιδανικά".
Το κέντρο της ανησυχίας του είναι ακριβώς αυτό, η ανησυχία για την ίδια την ελευθερία. Τα λόγια του καίρια και απρίφραστα, κεραύνια και αποκαλυπτικά κρούουν ακόμη ΤΟ ΣΗΜΑ ΚΙΝΔΥΝΟΥ:
"Εδώ ήταν το επίκεντρο της ανησυχίας μου: η ανησυχία για την ελευθερία. Γιατί οι λογής λογής φόβοι που κυριαρχούν στον κόσμο και προπαντός οι δυο αυτοί βασικοί φόβοι, ο φόβος του πολέμου και ο φόβος της πείνας, τελικό αποτέλεσμα έχουν να προδίδουμε την ελευθερία, την ανάγκη για ελευθερία που μας είναι έμφυτη. Και σιγά-σιγά θα έρθουν οι κατοπινές γενεές και δεν θα αισθάνονται τίποτα στη λέξη ελευθερία. Οι γενιές που θα έρθουν κάποτε δεν θα έχουν το αισθητήριο της ελευθερίας. Αυτό θα είναι η υπέρτατη ποινή. Η οριστική, η τελεσίδικη, η αμετάκλητη κύρωση. Ένας κόσμος που η λέξη ελευθερία θα του είναι ξένη".
Ο Αντώνης Σαμαράκης υπήρξε πάντα ένας συγγραφέας με κοινωνικές ανησυχίες που ήθελε με το έργο του να σταθεί ένας άλλος "Σηματωρός και κήρυκας" στο δρόμο της ανθρώπινης αλληλεγγύης και επικοινωνίας. Αγαπούσε τα παιδιά όλου του κόσμου και ταξίδεψε στην Αιθιοπία δύο φορές ως Πρεσβευτής Καλής Θέλησης της UNICEF, ταξίδια που τον σημάδεψαν βαθιά και όσοι είχαν την τύχη και την τιμή να τον γνωρίζουν προσωπικά θα θυμούνται πάντα το λαγαρό και ταυτόχρονα πονετικό βλέμμα του κάθε φορά που μιλούσε γι αυτά. Αγαπημένη του φράση η ρήση του Οδυσσέα Ελύτη " σε όλη μου τη ζωή παρέμεινα η άμμος στα γρανάζια του κόσμου κι όχ το λάδι".
Παρέμεινε και ο ίδιος εξάλλου σε ολόκληρη τη ζωή του υπερασπιστής όσων η σωφροσύνη του υπαγόρευε, ένα χέρι συντροφικό μέσα στο χαώδες ηθικό νανισμό της κοινωνίας. Ένας άνθρωπος με οράματα κοινωνικής αδελφοσύνης που έγραφε πάντα για όλα όσα η συνείδησή του δεν μπορούσε να αντέξει. Μα πάνω από όλα ο δικός μας Αντώνης.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου