Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΦΑΡΟΥ/ΠΑΣΧΑΛΙΑ ΤΡΑΥΛΟΥ

Η Γυναίκα του Φάρου
 ή αλλιώς το παιχνίδι των αντιθέσεων της Πασχαλίας Τραυλού.


«Πόσες φορές μπορεί να ξαναγεννηθεί κανείς σε μια ζωή;»
«Όσες φορές καταφέρει ν’ αγαπήσει αληθινά».

Ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα τόσο ως ιδέα όσο και ως εκφραστική τεχνική αποτελεί το νέο βιβλίο της Πασχαλίας Τραυλού, Η γυναίκα του φάρου. Πρόκειται για ένα κείμενο, το οποίο είναι πρωτίστως μια βαθιά, ενδόμυχη ομολογία, η οποία εκφράζεται στη μορφή μιας σκιάς ή καλύτερα μιας ανάμνησης που σκιάζει τη βιωμένη εμπειρία των πρωταγωνιστών του, αφού οι μνήμες γίνονταν σκιές. Πέρα όμως από αυτή την αρχική διαπίστωση, το βιβλίο διέπεται από ένα οργανωτικό αρχιτεκτόνημα, αδιόρατο στον αναγνώστη, ικανό ωστόσο να του μεταδίδει μια ιστορία, ο κεντρικός άξονας της οποίας είναι η λύτρωση, η λύτρωση της ψυχής, έτσι όπως θα τη βιώσει μέσα στους αιώνες.

Η Πασχαλία Τραυλού ορμώμενη από τη πλατωνική θεωρία για τη σπηλιά, σύμφωνα με την οποία ο ήρωας του μύθου καταφέρνει να λυθεί από τα δεσμά του και να βρει το δρόμο προς το φως, αφήνοντας πίσω του τις σκιές, διαμορφώνει ένα προσωπικό στοίχημα με τους ήρωες της. Θα μπορέσουν να λυτρωθούν μέσα στο χρόνο, έστω κι αν χρειαστεί να ταξιδέψουν πολλές φορές μέσα σ’ αυτόν; Και τελικά ποιοι παράγοντες είναι αυτοί που θα καθορίσουν τον αριθμό αυτών των ταξιδιών και το ρόλο που οι ψυχές κάθε φορά θα αναλάβουν;

Η χρήση των διακειμενικών αναφορών ενισχύουν τη δύναμη της εκφραστικής της τεχνικής. Η συνύφανση του Πλατωνικού λόγου με την Αποκάλυψη του Ιωάννη, καθιστά την αναγνωστική εμπειρία άκρως ενδιαφέρουσα, καθώς από τη μια προσδίδει στο κείμενο το ήθος της αφηγηματικής γραφής, που είναι απαραίτητο για να γοητεύσει τον αναγνώστη και από την άλλη φέρνει ξανά στο προσκήνιο κείμενα τόσο από την αρχαιοελληνική γραμματεία όσο και από τη χριστιανική σε μια προσπάθεια ανάδειξης της αδιαπραγμάτευτης αξίας τους στη διαμόρφωση του ελληνικού πολιτισμικού χάρτη.

Σημαντικά είναι τα σύμβολα που χρησιμοποιεί για να σηματοδοτήσει τη μετάβαση της ιστορίας στο χωροχρόνο. Η σημειολογία μιας σκιάς, μιας φωτογραφίας, του φάρου που δεσπόζει στο χώρο και φωτίζει σταθερά μια πλευρά, καταδικάζοντας την ίδια στιγμή στο σκοτάδι μιαν άλλη, όπως ακριβώς η σελήνη, αφού όπως γράφει:
«Κάποιες φορές η αλήθεια μοιάζει με μισοφέγγαρο καθώς η μια πλευρά της είναι ολότελα γυμνή στα μάτια των ανθρώπων αλλά η άλλη, είναι ντυμένη με σκοτάδι και μένει αθέατη».

 Στοιχεία που γίνονται παιχνίδια στην άκρη της πένας της και την καλούν να παίξει μαζί τους. Και πάνω από όλα το θαύμα και μαζί η προαιώνια δυσπιστία του ανθρώπου να το αποδεχτεί ως προσωπικό οδηγό επιβίωσης. Η Πασχαλία Τραυλού καταθέτει το δικό της λόγο σε όλα αυτά και αναπόφευκτα γίνεται η συγγραφέας του εφικτού, καθώς όλα μπορούν να λάμψουν στο κάτοπτρο της αθανασίας που αντικατοπτρίζει το ταξίδι στο χρόνο.

Το ερώτημα της μετά θάνατον ζωής υπαρκτό και παμπάλαιο γίνεται το σημείο συγκερασμού όλων των κοσμοθεωριών και η συγγραφέας το προσεγγίζει με τον απόλυτο σεβασμό που απαιτούν οι θεωρίες αυτές όπως παρουσιάστηκαν μέσα από τις θρησκείες του κόσμου. Ψήγματα ινδουισμού και χριστιανικού δόγματος εμπλέκονται, για να δοθεί μια ξεκάθαρη απάντηση στο ερώτημα που προβληματίζει τους ανθρώπους ανά τους αιώνες. Κι αυτό που αξίζει κανείς να σταθεί στο βιβλίο αυτό είναι το γεγονός ότι πρόκειται για ένα έργο, το αισθητικό αποτέλεσμα του οποίου μπορεί να εκτιμηθεί σωστά μόνο αν ληφθεί υπόψη η μακρόχρονη έρευνα της συγγραφέως και η βαθιά θεωρητική της κατάρτιση σε θέματα φιλοσοφίας.

Μια μάχη, αυτή των αντιθέσεων, προβάλλεται συνεχώς, καθώς η ιστορία είναι δομημένη έτσι ώστε οι ήρωες της να αποτελούν τις υπαρκτικές εκφάνσεις του καλού και του κακού που αιωνίως συγκρούονται. Το έργο αυτό, βαθιά ιδεολογικοποιημένο, προβάλλει μια αδιάλλακτη αντίληψη της ζωής και αποτελεί την πραγματωμένη πρόθεση της Πασχαλίας Τραυλού να καταστήσει ικανούς τους αναγνώστες της να αποκρυπτογραφήσουν το θαύμα.

Κυρίαρχη και αδιαμφισβήτητα πιο σημαντική μορφή του έργου ο Σεραφείμ. Μορφή που από μόνη της θα αρκούσε για να εκτινάξει το κείμενο, γίνεται ο κεντρικός ρυθμιστής της των αντιφάσεων του μύθου, σηματοδοτώντας μια σειρά γεγονότων πάντα διακριτικά αλλά με την ορμή που ανεξέλεγκτα ξεχύνεται από τη ρομφαία της κρίσης του, για να αιφνιδιάσει τον αναγνώστη. Μια ανθρωπόμορφη αγγελική μορφή, σαν αυτές που δημιούργησαν οι αρχαίοι Έλληνες, για να προσωποποιήσουν τους θεούς τους και ταυτόχρονα ένας γενειοφόρος Θεός, βγαλμένος από τις σελίδες της Αποκάλυψης, κρατά καλά τα κλειδιά των αποκαλύψεων που οι ήρωες θα κληθούν να αντιμετωπίσουν.

Οι χαρακτήρες χτισμένοι με μαεστρία αποτελούν σχεδόν πάντα ο ένας τον αντίποδα του άλλου, σ’ αυτό το ατέρμονο παιχνίδι με τις αντιθέσεις που η Πασχαλία Τραυλού παίζει συνεχώς σε ολόκληρο το βιβλίο. Η Αυγή με την λάγνα Αισέ και ο Σεραφείμ με τον αποκρουστικό Διαμαντή είναι χαρακτηριστικά ζευγάρια αντιφατικών χαρακτήρων, που ωστόσο καταφέρνουν ακριβώς με αυτή την ιδιότητά τους να ισορροπούν το κείμενο.

Και πάνω από όλα ένας έρωτας πειρατής που κάνει ρεσάλτο στο χρόνο κι επιμένει να αναζητά την ολοκλήρωσή του μέσα στους αιώνες. Ένας έρωτας αγριολούλουδο… ένας έρωτας σκληρή δοκιμασία στην οποία υποβάλλεται σε όλες του τις ζωές ένας άνθρωπος και κρίνεται ο χαρακτήρας του απ’ τον τρόπο που λειτουργεί όταν συντρίβεται απ’ αυτόν. Η συγγραφέας όμως δεν στέκεται μόνο εκεί. Παρουσιάζει και τον έρωτα για την αμοιβή, τον έρωτα που εξαγοράζει τις συνειδήσεις, τον έρωτα που τσακίζει το κορμί και την ψυχή, αφού από ό,τι φαίνεται όλα στο βιβλίο αυτό έχουν και την άλλη τους όψη και είναι αυτές ακριβώς οι πλευρές που προσπαθεί να φωτίσει με τη γραφίδα της.

Ο φάρος ανάβει και μέσα στη περιστροφική του κίνηση διαλέγει να φωταγωγήσει κάθε φορά ό,τι εκείνη τη στιγμή επιλέγει η συγγραφέας. Η κοινωνική αδικία και η δικαιοσύνη, το καλό με το κακό, η αθωότητα και ο πειρασμός, η ζωή και ο θάνατος, η αγάπη και το μίσος, η μνήμη και η λήθη, η σκιά και το φως! Όλα αναμεμιγμένα σε ισόποσες δόσεις, για να αποκωδικοποιούν την αξία της αρμονίας που διέπει τους νόμους της ζωής στο παρελθόν και στο μέλλον. Από τη Φολέγανδρο του 1978 και της εποχής των τουρκικών αναχαιτίσεων στη Φολέγανδρο της πειρατοκρατίας, δυο ιστορίες εμπλέκονται κι αυτές σε έναν παραλογισμό που θα οδηγήσει μοιραία στη σύγκρουση, την ανατροπή και τελικά την ισορροπία, αφού οι πρωταγωνιστές της ιστορίας ανακαλύπτουν την αρμονία ενός πεπρωμένου που τους καλεί να το ζήσουν για να λυτρωθούν. Οι ήρωες επανέρχονται στη ζωή φέροντας πάντα τα ίδια ψυχικά χαρίσματα και χαρακτηριστικά και πρωταγωνιστούν κάθε φορά σε ένα διαφορετικό ιστορικό πλαίσιο.

Οι περιγραφές του βιβλίου, ολοζώντανες δημιουργούν εικόνες στον αναγνώστη κινηματογραφικού ενδιαφέροντος. Συγκλονιστικές στιγμές δραματοποιούνται από το συμπαγή λόγο της κ. Τραυλού, με κορυφαίο παράδειγμα τη στιγμή που η Αυγή, η κύρια πρωταγωνίστρια της ιστορίας, κατεβαίνει τη νύχτα στη θάλασσα για να εξαγνιστεί από το παρελθόν που στοιχειώνει το κορμί και την καρδιά της και κολυμπά ολόγυμνη στα κύματα της ελευθερίας. Ή όταν η Αισέ χορεύει με τα κατακόκκινα πέπλα της σαγήνης να ανεμίζουν στα μάτια του αναγνώστη και το πειρατικό καράβι του Λύγκα βάζει πλώρη στα αιγαιοπελαγίτικα νερά.


Μια δεύτερη ιστορία εκτυλίσσεται παράλληλα με την πρώτη στις σελίδες του βιβλίου, οι περιγραφές της οποίας κυριολεκτικά καθιστούν το αισθητικό αποτέλεσμα του βιβλίου απαράμιλλο. Εποχή της τουρκοκρατίας και η πειρατοκρατία στο Αιγαίο ανθεί. Η συγγραφέας καταφέρνει να συνδυάσει το παραμυθικό στοιχείο με τη μεταφυσική αναδρομή και να ζωντανέψει το παρελθόν μιας ολόκληρης εποχής. Έτσι από το 1978 η ιστορία με μια αναδρομή μας τοποθετεί στα 1715. Ο αναγνώστης δεν μπορεί παρά να θαυμάσει τον πλούτο των πληροφοριών που με εύσχημο τρόπο παραθέτει η συγγραφέας, αποτέλεσμα μιας πολυεπίπεδης έρευνας, που είναι φανερό, πως προηγήθηκε.

Το γλωσσικό παιχνίδισμα της συγγραφέως για άλλη μια φορά γίνεται η αφετηρία για ένα ταξίδι στο οποίο μας καλεί με την πεποίθηση και την αθωότητα να πείσει τον αναγνώστη να αποδεχτεί τις εικόνες που η ίδια δημιούργησε. Οι λέξεις διαλέγονται με μαεστρία, με ακρίβεια και γίνονται η γενετική μήτρα των εκφραστικών συμβόλων που διαλέγει η Πασχαλία Τραυλού προκειμένου να υλοποιήσει την υπάρχουσα ιδέα. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι πιστεύει στο ήθος της γλώσσας και με αυτή την πεποίθηση προσεγγίζει με ιδιαίτερη ευγένεια την πολύχρονη χρήση κάθε λέξης και την αναδεικνύει μέσα στο βιβλίο της. Με εκφραστική ευθυβολία αρμολογεί τις λέξεις της, επιτυγχάνοντας μια λεπταίσθητη ισορροπία στις ποιητικές εικόνες που συγκροτεί και στην αφηγηματική της δύναμη.

Μέσα στις σελίδες του βιβλίου η συγγραφέας θέτει και απαντά ξανά στο αρχικό της ερώτημα, που δεν είναι άλλο από το πόσες φορές μπορεί να ξαναγεννηθεί κανείς σε μια ζωή, άλλωστε:

«Κάθε ψυχή πρέπει μονάχη της να βρει το δρόμο. Όμως μπορεί, ευτυχώς, να δοκιμάσει πολλές φορές…»

«Δε γίνεται να μην πονάει;»

«Χωρίς τον πόνο δεν έρχεται η λύτρωση. Κατάλαβέ το».

ΚΑΛΟΤΑΞΙΔΟ!


από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:


Μόνο ο Άρης Μαυροειδής μπόρεσε να καταλάβει ποια ήταν πραγματικά η γυναίκα του φάρου... Εκείνος αναγνώρισε στο πρόσωπο της άλαλης Αυγής το πρόσωπο της σκιάς που είχε στοιχειώσει το νου του. Και μόνο εκείνος έμαθε ότι το κορίτσι που απαρνήθηκε τη γλώσσα των ανθρώπων, προτιμώντας να αφουγκράζεται τη γλώσσα των πουλιών, ήταν το ίδιο κορίτσι που τριγυρνούσε στο Μοναστήρι της Παναγίας της Φολεγάνδρου το 1978 και στο φάρο της Ασπρόπουντας το 1715, περιμένοντας αιώνες την αγάπη να επιστρέψει... Από το μυστικό μιας φωτογραφίας στο μυστικό ενός κελαριού κι έπειτα στο μυστήριο της Χρυσοσπηλιάς, από το παρόν στο παρελθόν και από την προδοσία στην προσμονή, η γυναίκα του φάρου ψάχνει μια απάντηση στο ερώτημα της μετά θάνατον ζωής μέσα από ιστορίες στις οποίες εναλλάσσονται οι εποχές, όχι όμως και οι πρωταγωνιστές, που παραμένουν ίδιοι, παραβιάζοντας τα σύνορα του χρόνου στο όνομα της αγάπης...